[SPECIJAL] Letovi iz Niša u vreme SFRJ (1.deo)

Avion JAT-a tipa DC-9 na Aerodromu Niš 1986.godine
(foto arhiva Aerodrom Niš)

35 godina aerodroma Niš je prilika da se podsetimo na sve lepe i manje lepe trenutke u razvoju ove vazdušne luke. Sigurno da je jedan od lepih trenutaka upravo letenje iz sopstenog grada ka evropskim metropolama i to u vreme kada su iz Niša redovno leteli veliki avio-prevoznici Jugoslovenski Aerotransport (JAT), Inex-Adria Aviopromet(današnja Adria Airways) i Aviogenex(najveća čarter avio-kompanija u nekadašnjoj velikoj državi). U jednom periodu, doduše kratkom, leteli su čak i Lufthansa i Austrian Airlines.

(foto: 100 godina
srpske aviatike
u Nišu 1912 - 2012)

No pre svega, podsetimo da se Niš kao jedna od destinacija prvi put pominje u redu letenja prvog nacionalnog avio-prevoznika Aeroputa koji pokreće još davne 1935.godine svoj prvi komercijalni let na liniji Beograd - Niš - Skoplje - Bitolj - Solun, Aeroput je Niš avio linijama povezivao do 1939.godine pre samog počekta II svetskog rata.

Narednih godina usledio je prekid razvoja civilnog vazdušnog saobraćaja na čitavoj teritoriji Kraljevine Jugoslavije zbog II svetskog rata.Niš je tek posle 30 godina, tačnije u periodu 1971 - 1975, kada sada novi-stari nacionalni prevoznik pod novim imenom JAT - Jugoslovenski Aerotransport uspostavlja, sa današnje lokacije, nekoliko linija ka primorskim gradovima Dubrovniku, Tivtu i Splitu.

Zanimiljivo je da su pozitivni rezultati čarter letova, naterali tadašnje čelnike grada da na niškoj Skupštini 1972. godine oforme preduzeće u vazdušnom saobraćaju u izgradnji - "Aerodrom Niš" u Nišu. Te godine je rekonstruisana pista i platforma za parkiranje aviona.

Nakon ovog perioda dolazi do zamora avio saobraćaj sve do 1986.godinu kada tadašnje rukovodstvo grada uz brojne poteškoće uspeva da otvori aerodrom koji i dan danas postoji.

Razglednica povodom linije Niš -Tivat 1972.godine
(foto:delcampe.net)

Od momenta svečanog otvaranja koji je prošao na svetskom nivou, tadašnje rukovostvo aerodroma na čelu sa direktorom Stanislavom Nikolićem otpočinje proces razvijanja saobraćaja sa niškog aerodroma. Odmah nakon svečanog prepodnevnog dana i sletanja prvog Boinga 737 sa zvanicama, već uveće tog istog dana realizovana je i prva komercijalna linija na letu Beograd -Niš - Beograd, sletanjem aviona JAT-a tipa DC-9. Do kraja te 1986.godine JAT je realizovao 16 avio-operacija povezujući Niš i Beograd, dok je samo 3 puta leteo do Skoplja. Prvi letovi na kraju kalendarske godine privukli tek nešto više od 1000 putnika.

Prvi putnici na letu za Beograd (foto arhiva Aerodrom Niš)

Već naredne godine paralelno sa JAT-om sa niškog aerodroma počenje da leti i Inex-Adria. JAT je i dalje redovno leteo do Beograda, ali je i uveo novu liniju do Zagreba. Inex-Adria je tokom 1987.godine uspostavila i svoje prve letove iz Niša povezujući ga sa Ljubljanom. Podaci o broju putnika su te godine pokazali veliku zainteresovanost putnika za let do Ljubljane gde je sa 39 vazduhoplova prevezeno više od 7600 putnika. Ukupan broj koji je prošao kroz nišku vazdušnu luku na kraju te godine je bilo preko 15.500 hiljada.

ilustracija; (foto: FB Aviogenex)

Iako se pokazalo da ima interesovanja putnika za let do Ljubljane, Inex-Adria naredne godine nije letela ka ovoj destinaciji, no uvela je novu liniju do Moskve. Te godine JAT je nastavio da leti direktno ka Beogradu i Zagrebu, te uveo je i prve letnje destinacije do primorja odnosno Splita i Dubrovnika. Do primorja iz Niša letelo se i sa tada najvećim jugoslovenskim čarterašom Aviogenex-om koji je takođe leteo do Dubrovnika. Na kraju godine zabeležen je novi rekord po broju putnika kada je letelo preko 17.500.

Aerodrom Niš je svoj pozitivan trend rasta kako broja putnika tako i povećanja broja linija i avio-kompanija koje su letele sa njega nastavio i tokom 1989.godine. JAT je nastavio sa linijama koje je već održavao prethodnih godina povezujući Niš sa Beogradom, Zagrebom, Splitom, Dubrovnikom, te uveo i liniju do Ljubljane i Londona koju je radio tokom zimskog perioda kada su britanski turisti prvi put dolazili na Kopaonik.

(foto: airline-
memorabilia.com)

Zahvaljujući tzv. radnim čarterma kompanije koja je poslovala u okviru JAT-a, Air Yugoslavia letelo se i do Nemačke. Ti letovi rađeni su sa presedanjem u Beogradu(Štutgart i Dizeldorf) odnosno sa presedanjem u Zagrebu(Hamburg). Inex-Adria je Niš tokom ove godine povezivala sa Splitom preko Zagreba, ali i sa Evropom direktno do Londona i do Ciriha uz mogućnost da se leti sa presedanjem u švajcarskom gradu do Frankfurta. Prvi inostrani "igrači" pokreću svoje prve linije iz Niša zahvaljujući i rekonstukciji aerodroma u Sofiji kada je Lufthansa mesec dana iz Niša direktno letela do Minhena i Frankfurta, ali i Austrian Airlines koji je povezivao Niš sa Bečom. Na kraju ove godine i pored nekoliko novih i vandrednih letova nije načinjen neki veliki korak ka porastu broja putnika, stim da je tred rasta zadržan te je letelo skoro 18.000 putnika.

ilustracija; (foto: wikipedia.org)

1990.godina donela je neizvesnost, jer se uveliko pripremao rat koji je i već 1991.godine počeo. Tadašnje rukovodstvo niškog aerodroma i pored potresa u državi uspeva da održi linije JAT-a i poveže Niš sa Zagrebom, Ljubljanom i Londonom. Inex-Adria je samo tokom ove godine odradila po 2 leta i to do Ljubljane i Ciriha. Zanimljivo je da novi avio operater iz Švajcarske, Belair organizovao letnje čarter linije do Burgasa. Prvi loš rezultat po broju putnika osetio se upravo u predratnoj godini kada je sa aerodroma letelo tek nešto više od 11.300 putnika.

Istorija pokazuje da je aerodrom Niš na početku svog razvoja, od otvaranja 1986.godine, zaista imao potencijala da preraste u jedan od ključnih tačaka razvoja grada, privrede, regiona i šire. Pozitivni trendovi po broju putnika koji su se pokazali po svim parametrima pozitivno, međutim na početku 90-tih godina ti rezultati u radu aerodroma su počeli da se urušavaju.

U drugom od ukupno tri dela specijala koji se tiču destinacija na kojima smo leteli iz Niša, podsetićemo se kako se avio-saobraćaj razvijao sa aerodroma u kriznim vremenima tokom 90-tih godina.

*Serijal tekstova objavljujemo povodom 35 godina aerodroma "Konstantin Veliki", u kome ćemo se podsetiti na sve lepe i manje lepe okolnosti pod kojima se razvijao naš aerodrom. Cilj je da se podsetimo na sve te trenutke koje imaju izuzetnu istorijsku važnost za naš grad i šire.

Svakako Vas pozivamo da pratite i podržite naš volonterski rad i na društvenim mrežama facebook, twitter


Tekst: A.P.
Fly from Niš